Samevrópskt greiðslumiðlunarsvæði (SEPA)

Síðasta áratug hafa framkvæmdastjórnin, Evrópuþingið og Evrópski seðlabankinn lagt vaxandi áherslu á að draga úr kostnaði neytenda og fyrirtækja af peningafærslum milli landa. Upptaka sameiginlegrar peningamálastefnu og sameiginlegs gjaldmiðils hefur leitt af sér kröfu um að viðskipti og framkvæmd greiðslna yfir landamæri sé jafn auðveld og ódýr á milli landamæra sem innan þeirra.

Staðan í dag er hins vegar sú að greiðslukerfi einstakra aðildarríkja eru afar ólík og samræmt smágreiðslukerfi er ekki enn fyrir hendi í aðildarríkjunum. Er því framkvæmd smágreiðslna milli landa tímafrek og kostnaðarsöm.

Stofnanir EB, einkum framkvæmdastjórnin og Evrópski seðlabankinn hafa á undanförnum árum haft það markmið að ná fram aukinni tæknilegri og lagalegri samræmingu á ýmsum sviðum greiðslumiðlunar og greiðslukerfa til að efla evruna sem sameiginlegan greiðslumiðil á innri markaðnum. Í dag er staðan sú að laga- og tækniumhverfi greiðslumiðlunar er ólíkt milli aðildarríkja Evrópusambandsins. Það hefur verið skoðun Evrópuráðsins að samræming á tækniumhverfi greiðslumiðlunar eigi að stjórnast af þeim fyrirtækjum sem starfa á markaðinum. Til að vinna að þessu markmiði var Evrópska greiðslumiðlunarráðið (e. European Payments Council) stofnað árið 2002 af evrópskum bönkum og sparisjóðum. Meginverkefni EPC er þróun samevrópsks greiðslumiðlunarsvæðis (Single European Payments Area – SEPA). Ráðið hefur unnið framkvæmdaáætlun fyrir samevrópska greiðslumiðlunarsvæðið (SEPA) fyrir árin 2004-2010. SEPA nær jafnt til kortafærslna, beingreiðslna og annarra tegunda greiðslumiðlunar yfir landamæri. Helstu verkefni greiðslumiðlunarráðsins hafa verið:

• Maí árið 2002, gaf ráðið út hvítbók (e. whitepaper) sem hafði að geyma stefnumörkun á sviði samfelldar vinnslu (e. straight through processing -STP), uppbyggingar sam-evrópskrar uppgjörsmiðstöðvar fyrir debet- og kreditviðskipti (PEACH), uppbyggingar sam-evrópsks skuldfærslukerfis (PEDD) auk þess sem markmiðið er að greiðslumiðlunarkerfi Evrópu verði sameiginleg.
• September 2005: Stefnumið SEPA á sviði kortaviðskipta (e. cards framework) : Markmið að nota megi öll greiðslukort og debetkort hvar sem er í Evrópu
• September 2005: Stefnumið SEPA á sviði færslu fjármuna milli landa (e. credit transfers): markmiðið er að koma á sam-evrópskum greiðslukerfum fyrir báðar tegundir greiðslna.

Lagasetning á sviði greiðslumiðlunar

• Desember 2001. Reglugerð nr. 2560/2001 um evrugreiðslur milli landa. Samkvæmt reglugerðinni skal þóknun lánastofnana fyrir rafrænar greiðslufærslur milli landa að fjárhæð allt að 12. 500 evrum vera sú sama og þóknun fyrir sambærilegar færslur innanlands frá og með 1. júlí 2002. Sama á við um almenna færslu fjármuna milli landa frá og með 1. júlí 2003. Þann 1. janúar 2006 hækkar fjárhæðin í 50. 000 evrur. Reglugerðin gildir ekki um færslu stofnana á fjármunum milli landa fyrir eigin reikning. Auk þess er í reglugerðinni kveðið á um skyldu stofnana til að veita upplýsingar um þóknun fyrir framkvæmd greiðslufærslna og notkun svonefndra IBAN- og BIC-númera.
• Desember 2003: Samráðsferli aðildarríkja um heildarlöggjöf á sviði greiðslumiðlunar hefst. Niðurstöður þessa ferlis voru birtar í mars árið 2004.
• Desember 2005: Tillaga framkvæmdastjórnar ESB að heildartilskipun á sviði greiðslumiðlunar birt.

Heildarlöggjöf á sviði greiðslumiðlunar

Evrópusambandið hefur á undanförnum árum unnið að smíði heildarlöggjafar á sviði greiðslumiðlunar sem komi í stað gildandi löggjafar. Hlutverk nýrrar löggjafar er að stuðla að einsleitu lagaumhverfi sem stuðli að gagnvirkni og samvinnu á meðal fyrirtækja sem starfa að greiðslumiðlun innan Evrópu. Tillaga að tilskipun var birt þann 1. desember 2004 og er markmið hennar að gera greiðslur milli landamæra ódýrar, hraðvirkar og auðveldar fyrir árið 2010. Meginatriði tillögunar:

• Tilskipunin mun ná til allra aðildarríkja Evrópusambandsins, ekki aðeins þeirra sem versla með evrur.
• Samkeppni á sviði greiðslumiðlunar verður aukin og fleiri fyrirtæki en bankar munu geta boðið upp á færslu fjármuna. (not only banks can provide payment services).
• Reglur verða staðlaðar og gegnsæjar.
• Neytendavernd er aukin á þann hátt að ef greiðsla nær ekki fram að ganga, eða er gölluð á einhvern veg, hvílir ábyrgð á þeim sem flytur fjármunina (the payment provider, ísl orð?).

Afstaða (positions)

• Evrópuráðið (Commission) hefur lýst því yfir að það óski þess að samevrópskt greiðslumiðlunarsvæði komist á hið fyrsta. Talsmenn ráðsins hafa jafnframt komið því á framfæri að fyrirtæki sem starfa á sviði greiðslumiðlunar séu að draga lappirnar þegar kemur að breytingum. Talað hefur verið um að koma á hvötum til að knýja fram örari þróun.
• Evrópsku bankasamtökin (EBF) hafa fagnað nýrri heildarlöggjöf á sviði greiðslumiðlunar en leggja mikla áherslu á að halda jafnvægi á milli neytendaverndar og kostnaði við að innleiða löggjöfina.
• Samtök evrópskra sparisjóða (e. European Savings Banks Group) hafa lýst yfir stuðningi við nýja löggjöf en gagnrýnt hugmyndir um hreina hlutræna skaðabótaábyrgð, þar sem slíkt mun fela í sér aukinn kostnað fyrir fyrirtæki.
• Evrópska greiðslumiðlunarráðið (e. European Payment Council) hefur fagnað nýrri löggjöf og telur hana nauðsynlegt skref í átt að sam-evrópsku greiðslumiðlunarsvæði.
• Hagsmunasamtök evrópskra fyrirtækja í smásöluverslun (e. EuroCommerce) hefur lýst yfir áhyggjum af því að framvinda/framþróun SEPA sé ekki nægilega hröð. Hins vegar fögnuðu samtökin aukinni samkeppni og gegnsæi sem ný löggjöf mun fela í sér en hörmuðu að ný löggjöf tæki ekki til millibankasamninga og millibanka gjalda.
• Bandalag evrópskra neytendasamtaka (BEUC) Hefur gagnrýnt þá töf sem orðið hefur á innleiðingu SEPA. Hins vegar hafa samtökin fagnað nýrri löggjöf sem stóru skrefi í rétta átt.
• European Parliamentary Financial Services Forum hefur varað við því að eigi sam-evrópskt greiðslumiðlunarsvæði að verða að veruleika útheimti það miklar fjárfestingar hjá fyrirtækjum í starfsgreininni. Sjái fyrirtækin ekki hag sinn í sameiginlegu greiðslumiðlunarkerfi muni þau ekki fjárfesta. Þess vegna þurfi að tryggja stuðning og fylgi fyrirtækja og neytenda að framþróun SEPA.